Ομιλία της Δημάρχου Λεβαδέων κ. Γιώτας Πούλου στην παρουσίαση του βιβλίου του Δημητρίου Ι. Κατσούλη “Τομές Δημοκρατίας στην Αυτοδιοίκηση”

Κυρίες και Κύριοι
Φίλες και Φίλοι
Αποφασίσαμε να συνδιοργανώσουμε την αποψινή εκδήλωση , για την παρουσίαση του βιβλίο «ΤΟΜΕΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» του έγκριτου νομικού και συναδέλφου στην Τ.Α , πρώην Δημάρχου Αυλώνα Εύβοιας, του Δημήτρη Κατσούλη, ως βάση προβληματισμού για το μέλλον της Τ.Α και τις αλλαγές που προδιαγράφονται από το Ν 4555/2018 γνωστός σε όλους μας ως Πρόγραμμα ΚΛΕΙΣΘΕΝΗΣ και οι οποίες θα επηρεάσουν την λειτουργία των Δήμων την επόμενη περίοδο.
Θα προσπαθήσουμε με τους άλλους τρείς αγαπητούς συναδέλφους να παρουσιάσουμε και να φωτίσουμε διάφορες πλευρές στο πλέον επίκαιρο θέμα των ημερών, λόγω των αυτοδιοικητικών εκλογών του Μαίου, των μεταρρυθμίσεων και των προοπτικών που έλαβαν χώρα στην Τ.Α όλα τα τελευταία χρόνια, πως αυτές συνέβαλαν στην μετεξέλιξη του θεσμού και πως οι νέες ρυθμίσεις του ΚΛΕΙΣΘΕΝΗ θα επηρεάσουν την διαχείριση κα την διοίκηση των δήμων, την διαχείριση της καθημερινότητας και τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη των μεγάλων αναπτυξιακών παρεμβάσεων που έχουν ανάγκη οι τοπικές μας κοινωνίες.
Θα ήθελα, ως πρώτος ομιλητής, πριν αναλύσουμε τις αλλαγές που εισάγει ο ΚΛΕΙΣΘΕΝΗΣ, να δούμε συνοπτικά τις τρείς μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις, που αφορούν άμεσα την Τοπική Αυτοδιοίκηση, πριν τον ΚΛΕΙΣΘΕΝΗ και οποίες είναι οι ακόλουθες :
1η : η ίδρυση των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων (1994),
2η : :το Πρόγραμμα «Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ» (1997) και
3η : το Πρόγραμμα «ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ» (2010).
Το σημαντικότερο στοιχείο της 1ης μεταρρύθμισης είναι ότι καθιέρωσε για πρώτη φορά στη Μεταπολίτευση τη δευτεροβάθμια Τοπική Αυτοδιοίκηση, δημιουργώντας αιρετή διοίκηση στις κρατικές Νομαρχίες. Το γεγονός αυτό είχε το σοβαρό πλεονέκτημα ότι η μεταρρύθμιση αξιοποίησε έναν υπάρχοντα θεσμό και πραγματοποιήθηκε σε σύντομο χρόνο και σχετικά εύκολα, αλλά είχε το μειονέκτημα ότι με τη μεταφορά μιας έτοιμης δομής μεταφέρθηκε και η «κρατική» κουλτούρα της. Ετσι αποκτήσαμε για πρώτη φορά την Νομαρχαική Αυτοδιοίκηση Βοιωτίας, στη θέση της κρατικής Νομαρχίας Βοιωτίας.
Το σημαντικότερο στοιχείο της 2ης μεταρρύθμισης (Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ) είναι ότι αντιμετώπισε το πρόβλημα της πολυδιάσπασης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, συνενώνοντας τους 7.000 περίπου ΟΤΑ (Δήμους και Κοινότητες) σε 1.033 Δήμους και Κοινότητες. Παρότι αρκετοί από τους νέους ΟΤΑ δεν είχαν βιώσιμο μέγεθος, υπήρξε μια σημαντική πρώτη προσπάθεια αναβάθμισης της πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης στο πολιτικό και διοικητικό σύστημα.
Το σημαντικότερο στοιχείο της 3ης μεταρρύθμισης (ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ) είναι ότι συγκρότησε τη δευτεροβάθμια Τοπική Αυτοδιοίκηση στο επίπεδο των 13 Περιφερειών της χώρας και την προικοδότησε με τη διαχείριση των Περιφερειακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων (ΠΕΠ) του ΕΣΠΑ. Ακόμη συνενώθηκαν οι 1.033 ΟΤΑ σε 325 Δήμους, γεγονός που διασφάλισε τη βιωσιμότητα των περισσοτέρων στην περίοδο της κρίσης.
Η τελευταία, η παρούσα μεταρρύθμιση του ΚΛΕΙΣΘΕΝΗ ως κυριότερο χαρακτηριστικό φέρνει την αλλαγή του εκλογικού συστήματος στην εκλογή των δημοτικών και των Περιφερειακών Συμβουλίων. Ακόμη προσπαθεί να δώσει μια νέα οντότητα στις Κοινότητες, δίνοντας μικρή αυτονομία των Κοινοτικών Συμβουλίων και ξεχωριστή εκλογική διαδικασία, με ξεχωριστές κάλπες.
Αλλαγές που ο νομοθέτης ευελπιστεί ότι θα επηρεάσουν σημαντικά στην αλλαγή των νοοτροπιών και των αντιλήψεων στην λειτουργία των Δήμων και των Περιφερειών. Σημαντικός παράγοντας στην επιτυχία ή αποτυχία της λειτουργίας των Δήμων είναι ο ανθρώπινος παράγοντας και σε αυτόν τον παράγοντα πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη βαρύτητα. Οι άνθρωποι που θα κληθούν να υλοποιήσουν τον ΚΛΕΙΣΘΕΝΗ, πρέπει να τον πιστεύουν, πρέπει δηλαδή να πιστεύουν στην ανάγκη συνεργασιών μεταξύ όλων των εκλεγμένων ανθρώπων της αυτοδιοίκησης.
Στην τοποθέτησή μου θα ασχοληθώ με δύο θέματα που διαπραγματεύεται ο συγγραφέας στο βιβλίο: ΤΟΜΕΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ .
Το πρώτο θέμα αναφέρεται στην απλή αναλογική που εισάγεται για πρώτη φορά στην Τοπική Αυτοδιοίκηση από την μεταπολίτευση και μετά και το δεύτερο θέμα έχει να κάνει με τα χαρακτηριστικά των αιρετών και την οπτική των πραγμάτων που πρέπει να έχουν.
Το νέο τοπίο στην Αυτοδιοίκηση- Κλεισθένης και απλή αναλογική
Αυτές οι εκλογές του Μαίου, είναι τελείως διαφορετικές από όλες τις προηγούμενες. Αυτό που κυρίως τις διαφοροποιεί, είναι η απλή αναλογική των «υπολοίπων», ως νέο σύστημα στην εκλογή των δημοτικών και κοινοτικών συμβουλίων. Για πρώτη φορά θα εκλεγούν με την απλή αναλογική και σύμφωνα με τις ψήφους που θα λάβουν οι συνδυασμοί την πρώτη Κυριακή.
Από το πλειοψηφικό εκλογικό σύστημα περνάμε στην απλή αναλογική και στην πιο αυθεντική εκπροσώπηση της βούλησης των τοπικών κοινωνιών. Πολλά έχουν ειπωθεί και πολλά έχουν γραφεί, για τα θετικά και τα αρνητικά και του πλειοψηφικού και του αναλογικού εκλογικού συστήματος στην αυτοδιοίκηση.
Κυρίως όλα αυτά που καταγράφονται ως κριτικές απόψεις, έχουν να κάνουν με την κυβερνησιμότητα των Δήμων και των Περιφερειών. Γιατί και οι Δήμοι και οι Περιφέρειες είναι θεσμοί του πολιτικοδιοικητικού συστήματος της χώρας και δεν είναι θεσμοί της κοινωνίας των πολιτών, και πρέπει να λειτουργούν με κριτήριο την αποτελεσματικότητα στην εκπλήρωση της αποστολής τους.
Και οι Δήμοι και οι Περιφέρειες ασκούν πολύ σημαντικές αρμοδιότητες και η μη αποτελεσματική άσκησή τους θα επιφέρει τεράστιες αρνητικές συνέπειες στους πολίτες, στην ίδια την ανάπτυξη της περιοχής τους και στην προάσπιση του τοπικού δημοσίου συμφέροντος .
Η αρχή της πλειοψηφίας παραμένει βασική ως αρχή στην λήψη των αποφάσεων και η οποία δεν μπορεί να παρακαμφθεί. Γι΄αυτό απαιτείται αλλαγή στην επιχειρησιακή λειτουργία των αιρετών, τόσο των Δημάρχων όσο και των Δημοτικών Συμβούλων και προσαρμογή στα νέα νομοθετικά δεδομένα, με την αλλαγή σε νοοτροπίες , σκέψεις, αντιλήψεις.
Παράλληλα δίνονται και νομοθετικά εργαλεία που διευκολύνουν την δημιουργία πλειοψηφιών μέσα στο δημοτικό συμβούλιο. Ένα τέτοιο εργαλείο είναι η δυνατότητα ορισμού Αντιδημάρχων από τις άλλες δημοτικές παρατάξεις. Όμως αυτές οι συνεργασίες πρέπει να είναι σε επίπεδο παρατάξεων και προγραμμάτων και όχι προσώπων με λογικές συμφωνιών κάτω από το τραπέζι.
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό και για αυτό κάνω ιδιαίτερη αναφορά στο εκλογικό σύστημα της απλής αναλογικής, με το οποίο θα γίνουν οι ερχόμενες εκλογές. Ένα εκλογικό σύστημα που πάντα ήταν αίτημα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για να καταγράφονται στο Δημοτικό Συμβούλιο οι πραγματικές δυνάμεις της κοινωνίας.
Με αφορμή και την σημερινή συζήτηση, εγώ ως Δήμαρχος και εκ νέου υποψήφια Δήμαρχος και ως συνδυασμός, από την αρχή ήμασταν και συνεχίζουμε να είμαστε υπέρ της απλής αναλογικής, διότι πιστεύουμε ότι θα διαμορφώσει ένα νέο πλαίσιο συναινέσεων και συνεργασιών μεταξύ των δημοτικών συμβούλων και των δημοτικών παρατάξεων και έχει πολλά να δώσει στις τοπικές μας κοινωνίες.
Το μεγάλο στοίχημα όμως που τίθεται στην επόμενη θητεία, το οποίο είναι πραγματικό και ισχυρό είναι η αποτελεσματική διοίκηση του Δήμου.
Εμείς ξεκαθαρίσαμε τη στάση μας, από την πρώτη εναρκτήρια ομιλία μου ως συνδυασμός «ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ» την οποία πρέπει να γνωρίζει και δεσμευτήκαμε απέναντι στην κοινωνία. Θα προτάξουμε τις προγραμματικές συνεργασίες στο φως της ημέρας, μέσω προγραμματικών συμφωνιών μεταξύ των παρατάξεων και διαλόγου πάνω στα τοπικά κοινωνικά και αναπτυξιακά προβλήματα και μόνο, που θα δημοσιοποιηθούν στην κοινωνία και θα ορίζουν την λειτουργία μας σε όλη την τετραετία. Κάτι το οποίο συμβαίνει σε όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες σε αυτοδιοικητικό επίπεδο.
Πιστεύουμε ότι τα τοπικά προβλήματα είναι κοινά και οι θέσεις των περισσότερων συνδυασμών είναι περίπου στην ίδια κατεύθυνση. Αυτό αποδεικνύεται και από την ομοφωνία ή την μεγάλη πλειοψηφία που έλαβαν το 95% των θεμάτων του Δημοτικού Συμβουλίου. Με αυτή την θεώρηση θα πορευτούμε στο νέο ΔΣ και είμαστε βέβαιοι ότι όλοι μαζί θα δώσουμε λύσεις αποτελεσματικές σε όλα τα προβλήματα της πόλης και των χωριών μας.
Οι αιρετοί ως ¨επαγγελματίες¨ της αυτοδιοίκησης
Στην σελ 59 ο συγγραφέας λέει «Η πολιτική για κάποιους μπορεί να καταστεί και «οιονεί επάγγελμα» υπό την έννοια της διαρκούς και μοναδικής απασχόλησης και της διαρκούς ανάληψης πολιτικών εντολών. Αλλά δεν είναι για όλους η πολιτική και κυρίως η ανάληψη αιρετού αξιώματος ισοδύναμη με την άσκηση επαγγέλματος. Αποτελεί μια παρένθεση στην επαγγελματική ζωή του πολίτη, ανεξάρτητα εάν αυτή η παρένθεση διαρκέσει για πολλές θητείες».
Συμφωνώ απόλυτα με τον συγγραφέα και με εκφράζει απόλυτα αυτή η προσέγγιση. Η ενασχόληση με την αυτοδιοίκηση είναι δραστηριότητα προσφοράς και παραγωγής κοινωνικού έργου για την τοπική κοινωνία, επίλυσης θεμάτων της καθημερινότητας και δρομολόγησης λύσεων σε αναπτυξιακά θέματα.
Είναι δραστηριότητα που πρέπει να έχει αρχή και τέλος, να είναι περιορισμένου χρόνου και να μην είναι αυτοσκοπός η επαγγελματική ανέλιξη, ούτε οι εμπλεκόμενοι σε θέσης ευθύνης να αποσκοπούν στην εξυπηρέτηση αφανών, πόσο μάλλον εμφανών προσωπικών συμφερόντων.
Κατά την δική μου άποψη, θα πρέπει να υπάρχει διακριτή και επιτυχημένη επαγγελματική καριέρα, η οποία να υπάρχει πριν και να συνεχίζεται και μετά την άσκηση των καθηκόντων μας ως αιρετός. Έτσι θα διασφαλιστεί ότι δεν υπάρχει το κίνητρο του προσωπικού οφέλους και η άσκηση των αρμοδιοτήτων θα εναρμονίζεται στην άσκηση του δημόσιου συμφέροντος και μόνο. Επιπλέον η ύπαρξη διακριτής επιτυχημένης καριέρας του αιρετού, δίνει τα εχέγγυα στους πολίτες, ότι θα ασκήσει με επιτυχημένο τρόπο και τα καθήκοντά του από όποια θέση ευθύνης κληθεί να τα ασκήσει.
Σημαντική για μένα είναι και η διάσταση της περιορισμένης χρονικά άσκησης των καθηκόντων του αιρετού. Είμαι της άποψης ότι αρκούν δύο θητείες για ένα Δήμαρχο για να προσφέρει αποτελεσματικά τις υπηρεσίες τους στην τοπική κοινωνία που τον εκλέγει. Εμένα προσωπικά με δεσμεύει ο χρονικός περιορισμός των δύο θητειών στην θέση του Δημάρχου και αυτό είναι απόλυτη δέσμευσή μου.
Η επανεκλογή μου στη θέση του δημάρχου, θα ανοίξει τον δρόμο για την αποχώρησή μου από την αυτοδιοίκηση, με την λήξη της νέας θητείας. Η δεύτερη θητεία μου ως Δημάρχου, θα μου δώσει την δυνατότητα της ολοκλήρωσης ενός σημαντικού έργου που έχουμε ως δημοτική παράταξη, ξεκινήσει και θα μας δώσει και τον αναγκαίο χρόνο που χρειάζεται, προκειμένου να υλοποιήσουμε το όραμά μας.
Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας ότι το δημοσιο-λογιστικό σύστημα της αυτοδιοίκησης δημιουργεί σημαντικές καθυστερήσεις στην υλοποίηση των έργων. Για να γίνει κατανοητή αυτή η διάσταση, θα πω μόνο ότι ένα μεσαίου μεγέθους έργο στους Δήμους, χρειάζεται για την ωρίμανσή του, δηλαδή τις αποφάσεις από το Δημοτικό Συμβούλιο και τα ελεγκτικά όργανα, την εκπόνηση των τεχνικών μελετών, τις αδειοδοτήσεις, την ανεύρεση πηγής χρηματοδότησης και δημοπράτησης, και την υπογραφή Σύμβασης με τον ανάδοχο εργολάβο, από 30-48 μήνες. Χρόνος που τις περισσότερες φορές είναι μεγαλύτερος από τον χρόνο της κατασκευής του.
Άρα χρειάζεται ένας σημαντικός χρόνος σε οποιαδήποτε Δημοτική αρχή για την υλοποίηση των έργων. Όμως η χωρίς περιορισμό επανεκλογή Δημάρχων και αιρετών μπορεί να δημιουργήσει συστημικές λογικές.
Τέλος θα συμφωνήσω με τον συγγραφέα στην άποψη ότι «οι σύγχρονες απαιτήσεις για την άσκηση της αποστολής των αιρετών της αυτοδιοίκησης, δεν περιορίζεται όπως ίσως σε παλιότερες εποχές, στην αξιοποίηση της πείρας και της γενικής γνώσης του αιρετού…. Απαιτούνται πλέον εξειδίκευση, ειδική γνώση και συνεχή βελτίωση των ηγετικών δεξιοτήτων του αιρετού….. Η πρόσβαση στη γνώση και την πληροφορία, καθώς και η αξιοποίηση των καλών πρακτικών σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, οδηγούν στην βελτίωση των δεξιοτήτων των αιρετών και συμβάλλουν στην παραγωγή καινοτόμων έργων στις τοπικές κοινωνίες»
Με αυτή την λογική είναι αναγκαία η συνεργασία των αιρετών και των δήμων με άλλους δήμους της χώρας μας, αλλά και της Ευρώπης, σε δίκτυα θεματικού περιεχομένου για την μεταφορά λύσεων στο τόπο τους. Στο πλαίσιο αυτό, εμείς ως δημοτική αρχή διευρύνουμε συνεχώς την συμμετοχή του Δήμου σε πολλά δίκτυα, όπως το δίκτυο πόλεων με ποτάμια, τον Σύνδεσμο Προστασίας του Κορινθιακού (ΣΠΟΑΚ), την δημιουργική Ευρώπη κ.α. για να διευρύνουμε τους ορίζοντες της πόλης και των ανθρώπων της.
Φίλες και Φίλοι. Κυρίες και κύριοι
Πραγματικά είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα βραδυά, στην οποία μας δίνεται η δυνατότητα να συζητήσουμε και να προβληματιστούμε για τις δυνατότητες, τα προβλήματα και τους περιορισμούς που τίθενται κάθε φορά στην Τ.Α, αλλά και να κατανοήσουμε τις αλλαγές που έρχονται, για να τις υπηρετήσουμε πιο αποτελεσματικά, προς το συμφέρον των πολιτών και το τοπικό δημόσιο συμφέρον.
Ελπίζω και εύχομαι να βγάλουμε όλοι χρήσιμα συμπεράσματα από την αποψινή συζήτηση.
Ευχαριστώ.